Orman Yangınlarıyla Mücadelede Asıl Tehlike: İhmal Edilen Gelecek

Uzmanlara göre artık kabul edilmesi gereken temel gerçek şu: Orman yangınları yalnızca bir yangın meselesi değil; bir ülkenin doğayla ilişkisini, üretim gücünü, şehirleşme anlayışını ve geleceğe hazırlık kapasitesini gösteren bir turnusol kâğıdıdır. Değişen Yangın Gerçeği Bilim insanları, yükselen sıcaklıklar, uzayan kuraklık dönemleri, düşen nem oranları ve sertleşen rüzgârlarla birlikte yeni bir döneme girildiğini belirtiyor. Bu dönem artık “Mega Yangınlar Çağı” olarak tanımlanıyor. Geçmişte kontrol altına alınabilen birçok yangın, bugün çok daha karmaşık bir yapıya bürünüyor. Bazı yangınlar belirli bir büyüklüğe ulaştıktan sonra yalnızca insan gücüyle değil, zaman ve hava koşullarının değişimiyle söndürülebiliyor. Bu nedenle kritik soru değişiyor: “Yangını nasıl söndüreceğiz?” değil, “Yangının büyümesine neden olan şartları nasıl azaltacağız?” En Kritik Teknoloji: İnsan Son yıllarda hava araçları, erken uyarı sistemleri ve teknolojik altyapılara önemli yatırımlar yapıldı. Ancak uzmanlar, yangınların kaderini hâlâ ilk dakikaların belirlediğini vurguluyor: İlk ihbar, ilk tespit, ilk müdahale… Bu noktada gözden kaçan önemli bir unsur var: Orman köylülerinin kaybolan rolü. Yıllarca orman köylüleri yalnızca kırsalda yaşayan insanlar değil; ormanların hafızası, toprağın bilgisi, rüzgârın okuyucusu, dumanın dilini çözen birer doğal gözlemciydi. Hayvancılık ve üretim faaliyetleriyle orman altındaki yanıcı yükü azaltıyor, yangın çıktığında çoğu zaman profesyonel ekiplerden önce olay yerine ulaşıyorlardı. Bugün ise köyler yaşlanıyor, genç nüfus azalıyor, üretim geriliyor. Ormanlar büyürken onları sürekli gözleyen insan sayısı azalıyor. Uzmanlara göre gelecekte yapılacak en stratejik yatırımlardan biri yeni hava araçları değil; kırsalda yaşamı yeniden güçlendirmek olacak. Orman–Şehir İç İçe: Artan Riskler Türkiye’de ormanlarla şehirlerin giderek iç içe geçmesi, yangınların etkisini yalnızca doğayla sınırlı olmaktan çıkarıyor. Artık korunan yalnızca ormanlar değil; evler, enerji altyapıları, iletişim sistemleri ve ekonomik değerler. Bu nedenle geleceğin yangın yönetimi anlayışı, yalnızca söndürmeye değil; risk yönetimine dayanmak zorunda. Birçok ilde yaz aylarında ormanlık alanlara girişlerin sınırlandırılması bu nedenle önem taşıyor. Ancak gerçek başarı, yalnızca geçici yasaklarla değil; yılın tamamına yayılan bir risk yönetimi kültürüyle mümkün olacak. Yeni Çağın Gerçekliği: Çoklu Risk Yönetimi Önümüzdeki yıllarda ülkeler aynı anda şu riskleri yönetmek zorunda kalacak: su güvenliği enerji güvenliği gıda güvenliği siber güvenlik iklim kaynaklı afetler Bu nedenle geleceğin başarılı ülkeleri; bilimi karar süreçlerine taşıyabilen, üretim kapasitesini koruyabilen, kırsalını boşaltmayan, şehirlerini dirençli hale getirebilen ve çocuklarına doğa–afet bilinci kazandırabilen ülkeler olacak. Asıl Mesele: Geleceği Korumak Orman yangınları yalnızca ağaçları nasıl koruyacağımızı değil, geleceği nasıl yöneteceğimizi de öğretiyor. Yeni çağda en değerli kaynak petrol değil; hazırlıklı toplumlar olacak. En güçlü ülkeler ise en büyük ordulara sahip olanlar değil; riskleri önceden görebilen, bilimi karar süreçlerine taşıyabilen, üretim gücünü koruyabilen ve krizleri fırsata dönüştürebilen ülkeler olacak. Bugün bir orman yangınına bakarken aslında yarının Türkiye’si de görülüyor. Eğer yangınlardan çıkarılan dersler; eğitime, şehir planlamasına, kırsal kalkınmaya, çevre yönetimine, teknolojiye ve toplumsal bilince dönüştürülebilirse, Türkiye yalnızca yangınları söndüren değil, riskleri yöneten bir ülke haline gelebilir. Gerçek zafer, alevlerin söndüğü gün değil; yangınların büyümesine neden olan ihmallerin azaltıldığı gün kazanılacak. Necmi Cemal