Orman Yangınlarında Yeni Dönem: Su Kullanmadan Yangını Söndürmek Ateşi Ateşle Yönetmek

“Orman yanarken neden yeniden ateş veriyorlar?” Cevap net: Evet. Ama herkes tarafından değil; doğru yerde, doğru zamanda, doğru koşullarda ve yalnızca uzmanların kontrolünde… Çünkü orman yangınlarıyla mücadelede bazen yangını yenmenin yolu, ateşi yönetmekten geçer. 5 Eylül 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan “Orman Yangınlarıyla Mücadele Çalışmaları Hakkında Yönetmelik” (Sayı: 33361), bu açıdan önemli bir düzenleme getirdi. Yönetmeliğin 18. maddesi, karşı ateşi “yangına karşı yangın kullanma” yöntemi olarak tanımlıyor ve uygulama sorumluluğunu yangın amirine veya onun görevlendireceği yangın uzmanına bırakıyor. Bu, son derece kritik bir noktadır. Çünkü karşı ateş, herkesin uygulayabileceği bir yöntem değildir. Bilgi, deneyim, doğru karar ve ciddi saha yönetimi gerektiren profesyonel bir müdahaledir. Yangının Önündeki Sofra Kaldırılır Bir orman yangınının büyümesi için yakıt gerekir:     Kuru ot,     Yaprak,     İbre,     Çalı,     Dal,     Ağaç… Bunların tamamı yangının yakıtıdır. Yakıt ne kadar fazlaysa yangının büyüme ve yayılma potansiyeli de o kadar artar. İşte karşı ateş burada devreye girer. Ana yangının ilerleyeceği uygun bir alanda kontrollü biçimde ateş oluşturulur. Amaç, ana yangın ulaşmadan önce o bölgedeki yanıcı maddelerin bir bölümünü tüketmektir. Ana yangın o noktaya geldiğinde önünde daha az yakıt kalır. Ben bunu tek cümleyle anlatıyorum:     Yangının önündeki sofra kaldırılır. Ancak bunun altını özellikle çizelim: Karşı ateş, amatörce uygulanabilecek bir yöntem değildir. Aşağıdaki etkenlerin tamamı birlikte değerlendirilmelidir:     Rüzgârın yönü ve hızı,     Hava sıcaklığı,     Nem,     Arazi eğimi,     Bitki örtüsü,     Yanıcı madde miktarı,     Yangının davranışı. Yanlış zamanda ve yanlış yerde kullanılan ateş, yangını durdurmak yerine büyütebilir. İşte bu nedenle Yönetmeliğin karşı ateş uygulamasını yangın amirinin veya görevlendireceği yangın uzmanının sorumluluğuna bırakması son derece değerlidir. Asıl Soru Değişmeli Yıllardır yangın çıktığında aynı soruları soruyoruz:     Kaç uçağımız var?     Kaç helikopterimiz var?     Kaç arazözümüz var? Bunlar elbette önemli ve vazgeçilmezdir. Ancak artık asıl soru şu olmalıdır:     Yangın çıkmadan önce ne yapıyoruz?     Ormandaki yanıcı madde yükünü azaltıyor muyuz?     Riskli bölgeleri önceden belirliyor muyuz?     Yangına daha dirençli orman alanları oluşturuyor muyuz? Çünkü yangın büyüdükçe mücadele zorlaşır. Bazen yangında zaman, sudan daha değerlidir. Kontrollü Yakma: Yangını Beklemeden Mücadele İşte burada kontrollü yakma konusu gündeme geliyor. Karşı ateş ile kontrollü yakma aynı şey değildir:     Karşı ateş, devam eden yangını durdurmak veya yönünü değiştirmek amacıyla yangın sırasında uygulanır.     Kontrollü yakma ise yangın çıkmadan önce, ormandaki yanıcı madde yükünü azaltmaya yönelik bir yakıt yönetimi yaklaşımıdır. Biri yangın sırasında, diğeri yangından önce uygulanır. Ancak ortak noktaları aynıdır:     Ateşi yönetmek. Kontrollü yakma, “ormanı yakmak” değildir. Amaç; büyük ve kontrolsüz bir yangının ileride tüketebileceği yanıcı maddelerin bir bölümünü planlı, kontrollü ve uygun koşullar altında azaltmaktır. Elbette bunun için:     Bilim,     Planlama,     Uzmanlık,     Eğitim,     Güvenlik,     Ve en önemlisi, net kurallar gerekir. Türkiye’de kontrollü yakma konusunun bilimsel, teknik ve hukuki boyutlarıyla daha kapsamlı biçimde ele alınması gerektiğine inanıyorum. Çünkü iklim koşulları değişiyor. Sıcaklıklar artıyor. Yangın riski daha uzun dönemlere yayılıyor. Ormanlarımızdaki yanıcı madde yükünü yönetmek artık yalnızca bir seçenek değil, üzerinde ciddi biçimde düşünmemiz gereken bir konudur. Artık Sadece Uçak Saymayalım Orman yangınlarıyla mücadeleyi yalnızca söndürme kapasitesi üzerinden değerlendirmek artık yeterli değildir. Elbette uçaklarımız, helikopterlerimiz ve arazözlerimiz olacak. İtfaiyecilerimiz, orman mühendislerimiz ve yangın uzmanlarımız görev yapacak. Ancak bunların yanında şu unsurlar da bulunmalıdır:     Erken uyarı,     Risk analizi,     Yanıcı madde yönetimi,     Hızlı haberleşme,     Güçlü koordinasyon. Yeni Yönetmelikte teknolojiye verilen önem de dikkat çekicidir:     Uydu gözlemleri,     İnsansız hava araçları,     Sensör ağları,     Yapay zekâ destekli risk analizleri,     Coğrafi bilgi sistemleri,     Erken uyarı teknolojileri… Bütün bunlar, geleceğin orman yangını yönetiminin önemli parçaları olacaktır. Ancak bir gerçeği de unutmamak gerekiyor: Teknoloji tek başına yetmez. Yapay zekâ riski görebilir. İHA yangını erken fark edebilir. Sensörler veriyi toplayabilir. Uydu, alanı izleyebilir. Ancak sahada doğru kararı verecek olan yine insandır. İşte benim yıllardır söylediğim cümle burada yeniden anlam kazanıyor:     Teknoloji yangını bulur, insan yangını söndürür. Teknoloji ile insanı yarıştırmayacağız; birbirlerini tamamlamalarını sağlayacağız. Son Söz Ormanlarımızı yalnızca alevler yükseldiğinde hatırlamayalım. Yangın çıkmadan önce de hatırlayalım. Sadece kaç uçağımız olduğunu değil, kaç riski önceden gördüğümüzü konuşalım. Sadece kaç yangını söndürdüğümüzü değil, kaç yangının büyümesini engellediğimizi konuşalım. Çünkü geleceğin orman yangınlarıyla mücadelesi yalnızca suyla yapılmayacak:     Bilgiyle,     Bilimle,     Planlamayla,     Teknolojiyle,     İnsanla,     Ve gerektiğinde ateşle yapılacak. Ateş, kontrolsüz olduğunda felakettir. Ancak doğru zamanda, doğru yerde, doğru bilgiyle ve doğru ellerde kullanıldığında yangına karşı bir mücadele aracına dönüşebilir. O hâlde yangın çıktığında yalnızca:     “Nasıl söndüreceğiz?” diye sormayalım. Yangın çıkmadan önce de şu soruyu soralım:     “Nasıl önleyeceğiz?” Çünkü gerçek başarı yalnızca:     Yangını söndürmek değildir. Daha büyük başarı:     Yangının büyümesini önlemektir. En büyük başarı ise:     Yangını çıkmadan yönetmektir. Sembolik Kapak Fotoğrafı: Yapay Zeka ile hazırlanmıştır.   NECMI Cemal