KİME SORDUN…?

Her yönetici ardında bir iz bırakmak ister. Bu, son derece doğal bir arzudur. Görevler geçicidir; makamlar emanettir. Kalıcı olan ise insanların hafızasında bırakılan izdir. Ancak tarih bize şunu da öğretmiştir: İz bırakmak kolaydır, zor olan doğru iz bırakmaktır. Şehirler yöneticilerin hayal defteri değildir. Onlar; çocukların oyun alanı, yaşlıların hatırası, esnafın umudu, gençlerin yarınıdır. Bu yüzden şehircilik yalnızca beton dökmek, yol açmak ya da bina yükseltmek değildir. Şehircilik; dinlemek, anlamak, istişare etmek ve farklı fikirleri aynı masada buluşturabilmektir. Çünkü ortak akıl, demokrasinin en olgun hâlidir. Bugün birçok şehirde birbirine benzeyen projeler yükseliyor. Bir yerde ilgi gören bir uygulama, kısa süre sonra başka şehirlerde de karşımıza çıkıyor. Ardından küçük ilaveler, daha gösterişli dokunuşlar… Derken sırf dikkat çekmek adına yeni fikirler üretiliyor. Kimi zaman denizin üzerine uzanan bir cam teras, ardından onun altına yapılması düşünülen bir akvaryum… Elbette her proje kendi başına ilgi çekici olabilir. Ama asıl soru şudur: O şehir gerçekten buna mı ihtiyaç duyuyordu? O şehirde yaşayanlara bunu isteyip istemedikleri soruldu mu? Oysa her şehrin kendine özgü bir hikâyesi, bir hafızası, bir ruhu, bir kimliği vardır. Korunması gereken de tam olarak budur. Bazen ortaya çıkan manzara, bana şu tabloyu hatırlatıyor: Çok şık bir takım elbiseyle görkemli bir davete katılan birinin ayağında deniz paletleri… Takım elbise kusursuz olabilir. Palet de kendi yerinde son derece doğrudur. Ama uyum yoksa, zarafet de yoktur. Şehirler de böyledir. Bir proje tek başına çok güzel olabilir; ancak kentin ruhuna, kültürüne, hafızasına ve insanının beklentilerine dokunmuyorsa göz doldurur ama gönül kazanamaz. Asıl soru şudur: Bir projeye kaç lira harcandığı mı daha önemlidir, yoksa kaç kişiye danışıldığı mı? Çünkü danışılmayan her akıl, kaybedilmiş bir imkândır. Dinlenmeyen her fikir, şehrin kaçırdığı bir fırsattır. Bir park yapılırken o parkta oynayacak çocuklara… Bir meydan düzenlenirken oradan her gün geçecek insanlara… Bir cadde yenilenirken dükkânının kepengini her sabah açan esnafa kulak verilmiyorsa… Eksik olan projede değil; yaklaşımdadır. Ve ortak akıl bir maliyet değil; yanlışları başlamadan önleyen en değerli yatırımdır. Bir şehre eser kazandırabilirsiniz. Ama o esere gerçek değer kazandıracak olan, o şehirde yaşayan insanlardır. İnsanların kendisini içinde görmediği hiçbir proje, ne kadar görkemli olursa olsun tamamlanmış sayılmaz. Çünkü şehirler alkışla değil; aidiyetle büyür. İşte bu yüzden… Bir temel atmadan önce… Bir ihale açmadan önce… Bir kurdele kesmeden önce… Sorulması gereken tek bir soru vardır: Kime sordun? Çünkü şehirler, yöneticilerin hatırlanması için değil; insanların mutlu yaşayacağı bir gelecek kurmak için vardır. Ve unutmayalım: Betona atılan imza zamanla silinir; insanın gönlüne bırakılan iz ise nesiller boyunca yaşamaya devam eder. Bu yüzden en büyük eser, en pahalı proje değildir. En büyük eser, o şehirde yaşayan insanların: “Evet… Bu şehirde benim de fikrim var.” diyebilmesidir. NECMI Cemal Fotoğraf: Yapay Zeka ile hazırlanmıştır.